گل صحرا

1393-11-01
شماره خبر : 41

تحلیل یک شعر از قربان دُردی ذلیلی

تحلیل یک شعر از قربان دُردی ذلیلی

کوتاه درباره ی شاعر ذلیلی :

            قربان دردی ذلیلی در دهه های پایانی قرن هجدهم میلادی در منطقه ی ترکمن صحرا به دنیا می آید . مشهور است که وی خواهرزاده مختومقلی فراغی شاعر ملّی ترکمن بوده و حتی از وی درس گرفته است . سال های میانی حیات وی مصادف با رویدادهای مهم سیاسی نظامی و اقتصادی در جامعه ی ترکمن های ترکمن صحرا بود . از یکسو تغییرات بنیادی در مناسبات اجتماعی جامعه ی ترکمن در حال شکل گیری بود . از دیگر سو صحرای ترکمن در معرض هجوم و استیلای نظامی عبدالرحیم خان ، حاکم خیوه بود . و از سوی دیگر ترکمن ها درگیر شورش نظامی فراگیر یوسف کاشغری بر علیه فتحعلیشاه قاجار در صحرا بودند .

این همه ، زندگی ، روابط ، اخلاقیات و باورهای مردم ترکمن را سخت تحت تأثیر قرار می داد . ذلیلی که خود در بطن و متن این " رویدادهای سرنوشت ساز " حضور داشت ، مؤلفه های مزبور را دستمایه آفرینش شعری خود قرار داد .دیوان شعر وی سرشار از گزارش ها و تصاویر مربوط به دوران تبعید شاعر در خیوه، باورهای اخلاقی مردم، مناسبات بین اقشار مختلف جامعه ی ترکمن ، اخلاقیات دینی و رویدادهای سیاسی نظامی زمانه ی خود است . از این روی است که پژوهشگران ادبیات کلاسیک ترکمن وی را با عباراتی همچون " آیینه ی زمانه ی خود " ، " شاعر میهنی " ، " صورتگر عواطف زیبایی شناختی " و بالاخره ، " راوی گویای ارزش های اجتماعی مردم ترکمن " توصیف کرده اند .

اینک ترجمه و تحلیل یکی از اشعار شاعر تقدیم خوانندگان عزیز می شود . یادآور می شود این شعر از کتاب : [ ذلیلی . سایلانان اثرلر . به کوشش محمد جوما هؤوز گلدی یف و غوربان دردی گلدی یف . انتشارات ترکمنستان . عشق آباد . 1982 . ص 141 ] نقل می شود.

ياغشئ-دا بير، پيس-ده بير

ياغشئ غادرئن ياغشئ بيلر آنگلان لار // فهيمان قدر خوبان نيک دانند

آنگلامازا ياغشئ-دا بير، پيس-ده بير// نزد نافهمان چه خوب و چه بد

گؤوهر غادرئن بيلر گؤوهر شئناس لار// قدر گوهر گوهری داند

چوُپان لارا گؤوهر-ده بير، پيس-ده بير.// نزد چوپان چه گوهر چه مس.

*******************************

 

دوُست دوُستدان غالماسا کؤنگلی خوُش بوُلار// دوستان به مهر دوستان دلخوش اند

غالسا کؤنگوٌل آيری دوٌشر، داش بوُلار// کدورت بين دوستان جدايي افکند

بيلمزلره بو بير موٌشگيل ايش بوُلار// نزد نادان اين، امری مشکل است

بيلن لره سامان-دا بير، خاس-دا بير.// نزد دانا چه کاه و چه خس.

***********************************

 

کمه ليپ خايئرلار، کؤپه ليپ شرلر// خير و احسان کم شده، شرّ و بدی افزون شده

بت ايش لر ست بوُلوپ، آرتئپدئر زوُرلار// اعمال بد رايج شده، ظلم و ستم افزون شده

دوٌنيأ زلزله سين اشيتمز کرلر// کران نشنوند غوغای جهان

کؤر پاخئرا تاباق-دا بير، تاس-دا بير.// نزد کوران چه لگن چه ديس.

**********************************************

 

عالئم لار سؤزوٌنه غولاق سالمازلار// گوش نسپارند به سخن عالمان

پاخئر-پوخارالار گؤزه ايلمزلر// بچشم نمی آيد رنج فقيران

سؤزلأرلر يالانئ، چئنئ بيلمزلر// کذب گويند و بيگانه با حرفِ حق

آنئنگ اوٌچين يالان-دا بير، راس-دا بير. //  نزد آنان چه کذب و چه راست.

*************************************

 

ذليلی ديير؛ بيلمن نيچيک حاساپدئر// ذليلی ندانم از چه رو

بوغالئپ دئر آصلئ غورجی گراپ دئر؟//  .................................... ؟

زامانا چپبه دير، اييام ارداپ دئر// زمانه باژگونه است و دور در گذر

بو اييامدا عام-دا بيردير، خاص-دا بير.// در اين دورِ[درگذر] چه عام و چه خاص.

 

 

 

تحلیل شعر

ساخت بیرونی شعر

            ساختمان شعر از پنج بند تشکیل شده است . مطابق قاعده ی مرسوم فرم غُوشوق، هر بند مرکّب از چهار سطر [مصراع] است که در بند اول سطرهای دوم و چهارم با واسطه ی کلمات پیس و میس هم قافیه اند . بندهای دوم تا پنجم [بند پایانی ] ضمن برخورداری از قافیه ی داخلی ، هر یک در سطرهای چهارم خود به تبعیت از قافیه های مقدم پیس و میس در بند اول ، با تکرار حروف رویّ ( س.ص ) قافیه می پذیرند. مثل خاس [ خس فارسی ] . تاس . راس [ راست فارسی ] و خاص. وزن شعر، وزن رایج یازده هجایی است که در شعر کلاسیک ترکمن بیشترین مورد استفاده را دارد .

به لحاظ " صحیح " بودن صورت کُلّی ، چهار بند شعر سالم بوده فقط در بند پایانی پنجم سطر دوم به دلیل نامفهوم بودن کلمات مخدوش است که در ترجمه نیز، سطر، خالی گذاشته شد.

ساخت درونی شعر

بلحاظ موضوعی ، شعر مضمونی اجتماعی دارد . و مفاهیم ارزشی جاری در جامعه ی انسانی مثل خوبی و بدی . کذب و حق و موضوعات مرتبط دیگر مثل اقشار اجتماعی ، دانایی و جهالت . رفتارهای پسندیده و ناپسند را با بیانی هنرمندانه و با نگاهی نقّادانه در قالب شعر می ریزد. و در بند پایانی نتیجه می گیرد که زمانه باژگونه است و به دلیل این باژگونه گی و جابجایی نظام ارزشی حاکم بر جامعه ، جایگاه ها مخدوش و نوعی نابسامانی اخلاقی در جامعه حاکم شده است . شاعر به واسطه ی این شعر ، تصویری یأس آور و تاریک از شرائط اجتماعی جامعه ی خود ارائه می دهد .

بنظر می رسد تضاد اصلی در شعر بین دو مفهوم " دانایی " و " جهالت " است . شاعر تقابل این دو وجه را در محیط زیستی خود و در ارتباط با ارزش های اخلاقی رایج در جامعه ی ترکمن آن زمان به تصویر می کشد و در قالب شعر بیان می کند . شاعر برای کامل کردن تصویر خود از جهان پیرامون و قواعد اخلاقی جاری در آن از عناصر انسانی زیر که بازیگران اصلی صحنه تو بخوان زمانه اند بهره می گیرد .:

  1. دانایان که شاعر خود نیز در این صف قرار دارد و در شعر با عناوینی چون ( آنگلان لار فهیمان ) . ( بیلن لر آگاهان ) ( گؤوهر شئناس لار گوهریان ) و ( عالئم لار عالِمان ) . معرفی شده اند . این گروه از دید شاعر در اقلیّت اند و با اینکه سره را از ناسره و صحیح را از ناصحیح و خوب را از بد تمییز می دهند و به ارزش های اجتماعی و اخلاقی پایبندی داشته سعی در ترویج آنها در بین مردم دارند امّا در اقلیّت اند و سخنان ناصحانه ی آنان را گوش شنوایی نیست .
  2. جاهلان

بنظر شاعر وجهی از جامعه را عوام و توده جاهل و صفت غالب آنانرا جهالت و نادانی تشکیل می دهد . شاعر این گروه را در شعر خود با مفاهیمی چون : ( آنگلامازلار نافهمان ) . ( چُوپان مجازاً شخص بی سواد و جاهل ) و ( بیلمزلر نادانان ) معرفی می کند .

  1. توده ی مردم

که همچون کوران و کران بی خبر از زلزله ی دنیا- کنایه از بروز تحوّلاتو تغییرات این جهانی می زیند و به حساب نمی آیند . از جهالت اینان است که اخلاقیات ناپسند و مذموم و ظلم و جور در جامعه افزون می شود. آنها با بی توجّهی به اندرز و نصایح عالِمان از حقیقت غافلند و به دروغ و کذب تمایل دارند.لذاست که در میان اجتماع و در نظر این مردم، خوب و بد ، گوهر و مس . لگن و دیس . راست و دروغ . عام و خاص هر دو یکسان اند و مردم متوجه تفاوت ارزش آنها نیستند .

شاعر در بند پایانی ، درمانده و حیران از واقعیت تلخ جاری در جامعه ، از حقیقت و چرایی آن می پرسد و البته در ارائه پاسخ ناتوان است . شعر از نگاه و زاویه دید یک عنصر آگاه که حداقل متوجّه تحوّلات جاری در جامعه است و نگران زائل شدن ارزش های اخلاقی است سروده شده و در مجموع ، تنهایی شاعر را در هجوم بی امان و غلبه ی جریان جهالت و تبعات آن به خوبی به تصویر می کشد . تصویری دردناک از تنهایی و حیرانی شاعر در میان توده ی مردم و نظام ارزشی بهم ریخته ی حاکم بر جامعه .

تکمله :

بنظر می رسد شاعر دلیل این بهم ریخته گی نظام ارزشی جامعه را در نبود "آموزش" و "علم آموزی" می داند . زیرا که در جایی دیگر و شعر " دنگ بولار " می سراید :

 

  • ۆنار منت لر اوسسادی کؤپ گورمه سه// اگر پیشه وران از محضر استاد بهره ی فراوان نبرند

زن گؤرِلدِه ، غئزلار ادپ گؤرمه سه // اگر زن الگوی نیک و دختران ادب نیاموزند

ییگیت اُوغلان لئفدا مکدپ گؤرمه سه // و اگر جوانان در طفولیت به مکتب نروند

سؤزلأن سؤزی ادن ایشی لنگ بُولار // سخنانشان خام و اعمالشان ناقص بُوَد

(همان ص 132)

و در این بند به صراحت، به اعتقاد خود مبنی بر لزوم آموزش و تعلیم ادب برای همه ی اقشار اجتماعی تأکید دارد . محتمل است به دلیل رسیدن به این " معرفت " است که در جهت آگاهی بخشی به مردم و اجتماع ، خود را مسئول و متعهد می داند و با ایمان راسخ و اعتماد بنفس محکم می سراید :

 

ذلیلی سؤزله گین هر نه بیله نینگ // ذلیل بیان کن هر آنچه دانی

تیلینگده بُولماسئن غئبات – یالانئنگ // زبانت را نگهدار از غیبت و کذب

اولی ایلینیگ آدئنا عاشئق بُولانئنگ // آنکه عشق ملتی بزرگ را به سر دارد

دونیا اۆچین یۆره گینده غام بُولماز // در دلش غم نان و دنیا نباشد .

(همان ص 121)

آنادردی عنصری 20/08/1393

نظرات درباره این پست

ثبت نظر

آدرس ایمیل شما در هیچ قسمت از سایت نمایش داده نخواهد شد*

نظر هر کس نشان از تفکر ایشان است پس ما هیچ مسئولیتی در قبال نظر دیگران نداریم.*

آخرین نظرات

سلام دوست بزرگوار... خبری که متنشو بگیری از یک سایت دیگه معمولا منبع را ذکر می کنند... شما چرا قانون اولیه مطبوعا...

سلام دوست عزیز.... منبع خبر را میزدید خوب نبود...این خبری را که کار کردید از یک سایت دیگه گرفتید...پس براساس قانون ...

با سلام وتشکر از مدیر محترم سایت...که پوشش خبری خوبی دادن...احسن به خانم دکتر عایشه اونق انصافا بانویی متدین و دل...

با سلام و خسته نباشید خیلی ببخشید ولی ای کاش بجای گفتن سخن ران ها یکم درمورد خود شخص قادیر گوکلانی مینوشتین که ...

اولویت های اقتصادی استان گلستان در فضای پسا تحریم عظیم قرنجیک این روزها در شرایط پسا تحریم ، اقتصاد کشور روزه...

اولویت های اقتصادی استان گلستان در فضای پسا تحریم (((توجه . توجه : جهت درج در ماهنامه گل صحرا))) عظیم قر...

ح

انشالله شاهد برگزاری بیشتر چنین مراسم هایی در سطح استان و شهر باشیم. آرزوی موفقیت برای قاریان و استادان محترم.

ح

انشالله از هوشش در راه صحیح استفاده کنه!

سلام ممنون خبر جالبی بود. برای این دختر خانوم باهوش آرزوی موفقیت میکنم.

خدا قوت . شماره 9 به بعد در سایت دیده نمیشود.

پیوند های مرتبط

آمار و ارقام سایت

کل بازدید سایت 385842
بازدید امروز 180
بازدید دیروز 762
بازدید هفته 4679
بازدید ماه 15315